رسانه ها و خلق قهرمانان دروغین

دکتر نعمت‌الله فاضلی، دانشيار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی:

«یکی دیگر از پیامدهای منفی رسانه­ها در عرصه علوم اجتماعی و انسانی، به­ویژه در جامعه ما این است که می‌توانند یک دانش کاذب با قهرمانان کاذب تولید کنند؛ یعنی با توجه به اینکه سازمان رسانه یک سازمان مستقل هم نیست و در آن انواع فسادها و رانت­ها وجود دارد، خیلی راحت می‌تواند یک ‌نفر را که اصلا کاری نکرده است تنها از طریق حرافی و حضور گسترده در رسانه­ها، به­ويژه تلویزیون به­عنوان یک انسان­شناس، یک جامعه­شناس، یک مورخ يا یک فیلسوف معرفی کند!

این برای عرصه علوم اجتماعی و انسانی در كشور ما یک خطر جدی است؛ چرا كه تنها قهرمانان کاذب ظاهر می‌شوند که زحمت نکشیده­اند؛ مطالعه نکرده­اند؛ تحقیق نکرده­اند؛ تعمق نکرده­اند؛ ریاضت نکشیده اند و دود چراغ نخورده­اند؛ خلاقیت هم كه ندارند و فقط به کمک يك رسانه يا مجموعه­ای از رسانه­ها دارند یک سلطه (هژمونی) اسطوره‌ای برای خود می‌آفرینند.

آقا فیلسوف است و هیچ چیز هم نمی­گوید. فقط هر روز تلویزیون وی را نشان می‌دهد؛ استاد فلانی، دانشمند بزرگ، استاد عظیم، فیلسوف شهیر و... اینها کلماتی هستند که امروزه رایج است و رسانه­ها برای افرادی که به اندازه یک دانشجوی معمولی هم سواد ندارند، به کار می‌گیرند. اين فرد پنج بار یا 10 بار که بیاید، یواش یواش امر بر او مشتبه می‌شود و فکر می‌کند که واقعا فیلسوف است یا واقعا ادیب است؛ این کار امروز رسانه­های ماست.

رسانه­ها همان­طور که می‌توانند قهرمانان دروغین درست کنند، می‌توانند آدم­های دروغین تربیت بکنند که بعدا با همین آدم­ها نمی­شود در بیفتی؛ چرا كه می‌گوید من 50 برنامه تلویزیونی و 100 مصاحبه مطبوعاتی داشته­ام! خب داشته باش، در نهایت من باید ببینم شما چه گفته‌ای؛ کدام تحقیق، کدام کتاب، کدام مقاله؟ اینکه حالا به فرض تلویزیون مال خودت بوده، مال دار و دسته­ات بوده، روزنامه و مجله مال خودت بوده و خودت درست کردی و هزار رانت هم گرفتی و سر هم بندی کردی و آوردی، این که نمی­شود.

البته ما می‌توانیم اقتصاددانان مطبوعاتی داشته باشیم، ژورنالیسم اقتصاددان، فیلسوف ژورنالیسم، انسان شناس ژورنالیسم، اینها را می‌توانیم داشته باشیم. در فضایی مثل کشور ما که گاهی دوغ و دوشاب قاطی می‌شود، این خطر خیلی زیاد وجود دارد که در واقع قهرمانان رسانه­ای بشوند قهرمانان دانشگاهی؛ نه بر عکس. نه اینکه چون طرف کتاب­های متعدد نوشته، مقالات متعدد نوشته، حالا عرصه یا حوزه عمومی به وی رجوع کرده؛ بلکه بر عکس چون رسانه ها را در اختيار داشته، حالا آمده در دانشگاه هم صاحب کرسی شده است. البته یکی دو مورد اشکال ندارد و طبیعی است؛ اما اگر این جریان، عمومی بشود، یک آسيب جدی است.»

.....

پی­نوشت:

برای مطالعه بيشتر نگاه كنيد به: