خبرهای دروغ و چالش شفافيت

پوریا ناظمی، روزنامهxadنگار علمی:

«خبرهای دروغ با همه سابقهای که دارند و با اینکه در همه حوزهها مشاهده میشوند و دلایل مختلف برای توضیح وجود آنها مطرح میشود؛ در عمل، تأثیر واقعی دارند و میتوانند بر زندگی و سرنوشت شهروندان و معادلات جهانی تأثیر بگذارند.

جامعه علمی نیز مانند هر جامعه انسانی دیگر از کنشگرانی تشکیل شده است که در قالب فردی یا سازمانی، اهداف متفاوت و گاه متضاد را دنبال میکنند. گاهی اوقات آنها مانند هر شخص در هر حوزه دیگر ممکن است تمرکز خود را بر کاری که قرار است انجام دهند، از دست بدهند و تحت تأثیر فشارها، روابط سازمانی و منافع شخصی وارد فضای دستکاری دادهها و تفسیر اطلاعات و تحقیقات به گونهای شوند که از منافع یا دیدگاه آنها پشتیبانی میکنند.

داستانهای تاریخی زیاد از مسأله تقلب، تضاد منافع و پردهپوشی و دستکاری اطلاعات و دادهها در حوزه علم وجود دارد؛ از بحرانی که در زمان جنگ تنباکو آغاز شد تا داستانهای معروف در حوزه تحقیقات سلولهای بنیادی و همچنین صنایع دارویی تا نمونه معروفتر و آشکارتر که تاکنون نیز ادامه دارد و به تحقیقات در حوزه مسايل گرمایش جهانی میپردازد؛ نمونههای معروف از این موارد هستند. در تمامی این موارد گاه یک دانشمند به دلیل نفع یا سلیقه شخصی، گاه تحت فشار سازمانها و نهادهای قدرتمند که منافع سیاسی و اقتصادی ویژه را دنبال میکنند و گاه تحت تأثیر فضای رقابتی در تولید، تحلیل و انتشار دادههای خود، دقت و صداقت علمی را رعایت نکردهاند.

نکته مهم که پیش از ادامه بحث باید به آن اشاره کرد، انتشار آن دسته از تحلیلها یا تحقیقات نیست که بعدها مشخص میشود در انجام آنها اشتباه رخ داده است یا خبری که چندی بعد با تحقیقات بیشتر تکذیب یا اصلاح میشود. این، بخش جدايیxadناپذير از فرایند علم است.

دانشمندان بر سر موضوعxadهای مورد توجه ممکن است دچار اختلاف نظر باشند. آنها تحقیقات را با استناد به روش علمی انجام میدهند و یافتههای خود را برای ارزیابی به جامعه علمی و البته مخاطب عام ارايه میکنند. بسیاری از آنها ممکن است در زمان انجام تحقیق نکاتی را نادیده گرفته باشند؛ ممکن است دادههای آنها در زمان انجام تحقیق یا ابزاری که به کمک آن، دادهها را به دست آوردهاند، دقت کافی و لازم را نداشته باشند؛ و ممکن است دادههای بعدی و تحلیلهای دوباره دیدگاه و نتیجهگیری آنها را تغییر دهند.

وقتی از خبرهای دروغ صحبت میکنیم؛ منظور رویدادهایی هستند که با وجود دادههای درست و آگاهی نسبت به خطا بودن آنها از سوی دانشمندان، مراکز یا سازمانها با اهداف مختلف منتشر میشوند.

نتیجه این امر در اختیار نبودن دادههای دقیق و نتایج علمی است. اگر دانشمندان در مراکز تحقیقاتی که با بودجه عمومی اداره میشوند، از انتشار نتایج کارهای خود منع شوند؛ در عمل دسترسی به دادههایی که بتوان بر اساس آن، تصویر واقعی از ادعاها و بیانات آنها ترسیم کرد، فوقالعاده دشوار میxadشود.

روزنامهنگاران علم گام در فضای دشوارتر نهادهاند و البته وظیفه آنها بهطور جدی مهمتر و حیاتیتر شده است. زمانی که اعتماد به صحت دادههايی كه نهادهای رسمی منتشر میکنند از بین برود، هرج و مرج در افکار عمومی درباره واقعیتها شکل میxadگيرد. وظیفه روزنامهنگاران علم در این فضا، ایجاد اطمینان از آن چیزی است که منتشر میکنند. شاید آنها نتوانند به دلیل موانعی که در راه نشر حقایق تعبیه شده و میxadشود با سرعت قابل رقابت با رسانههای مجازی و روابط عمومیxadها به کار خود ادامه دهند؛ اما در مقابل میتوانند با آرامش بیشتر بهطور دايم به صحتxadسنجی و ارزیابی دقیق ادعاها بپردازند.

اگر این گروه کار خود را درست انجام دهند و بتوانند اطمینان مردم را به دست آورند و در افزایش آگاهی آنها نقش بازی کنند؛ شاید در درازمدت امکان ادامه دان چنان روندهایی از سوی سیاستمدار و صاحبان منافع محدود شود.

امروز جهان بیش از هر زمان نیاز به روزنامهنگاران علمی دارد که کار خود را جدیتر انجام دهند؛ تن به مصلحتxadها ندهند؛ و به قهرمانان دفاع از واقعیتهای بد تبديل شوند.»

.....

پیxadنوشت:

برای مطالعه متن كامل نگاه كنيد به:

http://www.hamshahritraining.ir/print-3923.aspx

نوشته شده توسط محمدرضا مانی فر در 12:41 | لینک ثابت •